Δευτέρα, 14 Μαρτίου 2016

Καθαρά Δευτέρα - Κούλουμα

Η Καθαρά Δευτέρα είναι η πρώτη ημέρα της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, της νηστείας του Πάσχα. Από τους λαογράφους θεωρείται ο επίλογος των βακχικών εορτών της Αποκριάς, οι οποίες ουσιαστικά αρχίζουν την Τσικνοπέμπτη και τελειώνουν την Καθαρά Δευτέρα.

Σε ορισμένες περιοχές της Ελλάδος την Καθαρά Δευτέρα «καθαρίζουν» ό,τι απόμεινε από τα μη νηστίσιμα φαγητά της αποκριάς, Σε άλλα μέρη της Ελλάδας, όπως π.χ. στην Ήπειρο, οι νοικοκυρές καθαρίζουν τις κατσαρόλες και όλα τα χάλκινα σκεύη από τα λίπη της αποκριάς με ζεστό σταχτόνερο μέχρι ν’ αστράψουν και βάφουν άσπρα τα πεζοδρόμια.
Το πιάτο της ημέρας περιλαμβάνει νηστίσιμα, ως αποτοξίνωση από το πλούσιο φαγοπότι της Αποκριάς. Χαλβάς, ταραμάς, ελιές, πίκλες, θαλασσινά, φασολάδα, βρίσκονται στην ημερήσια διάταξη. Τα νηστίσιμα συνοδεύονται από τη λαγάνα, ένα είδος άρτου χωρίς προζύμι, με ελλειπτικό σχήμα και πεπλατυσμένος για να ψήνεται εύκολα. Σχετικός και ο δημοτικός σατυρικός θρήνος:
Τ' ακούτε τι παράγγειλε η Καθαρή Δευτέρα;
Πεθαίν΄ ο Κρέος, πέθανε, ψυχομαχάει ο Τύρος
σηκώνει ο Πράσος την ουρά κι ο Κρέμμυδος τα γένεια
Μπαλώστε τα σακούλια σας, τροχίστε τα λεπίδια
και στον τρανό τον πλάτανο, να μάσουμε στεκούλια.

Ο εορτασμός της Καθαράς Δευτέρας στις εξοχές λέγεται Κούλουμα. Η ετυμολογία της λέξης έχει λατινική (κολούμνα=κολώνα ή κούμουλους=σωρός, κορυφή) ή αλβανική προέλευση (κόλουμ=καθαρός). Στον Δήμο Αθηναίων τα Κούλουμα γιορτάζονται στον Λόφο του Φιλοππάπου, όπως και σε πολλούς Δήμους της χώρας, με προσφορά φασολάδας και νηστίσιμων στους δημότες.
Απαραίτητο συμπλήρωμα της Καθαράς Δευτέρας αποτελεί το πέταγμα του χαρταετού, με τα ποικίλα χρώματα και σχέδια, από μικρούς και μεγάλους, πιθανόν για να πετάξουν μακριά κάθε έγνοια του χειμώνα, μια και μπαίνει η άνοιξη και όλα, τουλάχιστον στη φύση, είναι πιο χαρούμενα λόγω της ανθοφορίας και της βελτίωσης του καιρού.
Η έντονη αθυροστομία και η καυστική σάτιρα είναι από τα χαρακτηριστικά της Καθαράς Δευτέρας σε πολλούς εορτασμούς της ανά την επικράτεια:
  • Ο Αλευροπόλεμος στο Γαλαξίδι, είναι ένα έθιμο που διατηρείται από το 1801. Εκείνα τα χρόνια, παρόλο που το Γαλαξίδι τελούσε υπό την τουρκική κατοχή, όλοι οι κάτοικοι περίμεναν τις Αποκριές για να διασκεδάσουν και να χορέψουν σε κύκλους. Ένας κύκλος για τις γυναίκες, ένας για τους άντρες. Φορούσαν μάσκες ή απλώς έβαφαν τα πρόσωπά τους με κάρβουνο. Στη συνέχεια προστέθηκε το αλεύρι, το λουλάκι, το βερνίκι των παπουτσιών και η ώχρα.
  • Βλάχικος Γάμος στη Θήβα. Είναι ένα έθιμο που φθάνει στις μέρες μας περίπου από το 1830, μετά την απελευθέρωση των ορεινών περιοχών. Οι Βλάχοι, δηλαδή οι τσοπάνηδες από τη Μακεδονία, την Ήπειρο, τη Θεσσαλία και τη Ρούμελη, εγκατέλειψαν τότε την άγονη γη τους και βρήκαν γόνιμο έδαφος νοτιότερα. Το θέαμα είναι έξοχο, η γαμήλια πομπή πολύχρωμη, η μουσική που τη συνοδεύει (πίπιζες, νταούλια κ.ά.) εξαιρετικά ζωντανή.
  • Του Κουτρούλη ο Γάμος στη Μεθώνη Μεσσηνίας. Καρναβαλίστικος γάμος, που κρατάει από τον 14ο αιώνα. Στις μέρες μας, το ζευγάρι των νεονύμφων είναι δύο άντρες, που μαζί με τους συγγενείς πηγαίνουν στην πλατεία, όπου γίνεται ο γάμος με παπά και με κουμπάρο. Διαβάζεται το προικοσύμφωνο και ακολουθεί τρικούβερτο γλέντι.
  • Στη Μεσσήνη Μεσσηνίας γίνεται η αναπαράσταση της εκτέλεσης μιας γερόντισσας, της γριάς Συκούς, που κατά την παράδοση, κρεμάστηκε στη θέση Κρεμάλα της πόλης, με εντολή του Ιμπραήμ Πασά, επειδή είχε το θάρρος, εξηγώντας του ένα όνειρο που είχε δει, να του πει ότι η εκστρατεία του και ο ίδιος θα είχαν οικτρό τέλος από την αντίδραση και το σθένος των επαναστατημένων Ελλήνων. Μετά την αναπαράσταση, μπορεί κάθε επισκέπτης να "κρεμαστεί" από τους ψευτοδήμιους της κρεμάλας. Το απόγευμα της Καθαράς Δευτέρας γίνεται η παρέλαση με μαζορέτες, άρματα, μεταμφιεσμένους μικρούς και μεγάλους και χορευτικά συγκροτήματα.
  • Μπουρανί στον Τύρναβο. Μπουρανί είναι μία χορτόσουπα δίχως λάδι, γύρω από την προετοιμασία της οποίας στήνεται ολόκληρο το σκηνικό του παιχνιδιού με φαλλικά σύμβολα και τολμηρά πειράγματα από τους μπουρανίδες.
  • Στην Κάρπαθο λειτουργεί το Λαϊκό Δικαστήριο Ανήθικων Πράξεων. Κάποιοι κάνουν άσχημες χειρονομίες σε κάποιους άλλους και συλλαμβάνονται από τους Τζαφιέδες (χωροφύλακες) για να οδηγηθούν στο Δικαστήριο, που το αποτελούν οι σεβάσμιοι του νησιού. Τα αυτοσχέδια αστεία και τα γέλια ακολουθεί τρικούβερτο γλέντι.
  • Στις κοινότητες Ποταμιά, Καλόξιδο και Λιβάδια της Νάξου οι κάτοικοι ντύνονται Κορδελάτοι ή Λεβέντες. Οι Κορδελάτοι είναι φουστανελοφόροι και η δεύτερη ονομασία τους Λεβέντες αποδίδεται στους πειρατές. Από κοντά τους ακολουθούν και οι ληστές, οι Σπαραρατόροι, που αρπάζουν τις κοπέλες για να τις βάλουν με το ζόρι στο χορό και στο γλέντι, που κρατάει ως το πρωί.
  • Στα χωριά Μέρωνα και Μελιδόνια του Ρεθύμνου αναβιώνουν έθιμα όπως το κλέψιμο της νύφης, ο Καντής, το μουντζούρωμα, τα οποία, σε συνδυασμό με το καλό κρασί και τους ήχους της λύρας, αποτελούν μια μοναδική εμπειρία.
  • Στη Σκύρο, σχεδόν όλοι οι κάτοικοι με παραδοσιακές ενδυμασίες κατεβαίνουν στην πλατεία του νησιού, όπου χορεύουν και τραγουδούν τοπικούς σκοπούς.


ΠΗΓΗ: sansimera.gr

9 σχόλια:

  1. Μήπως θα έπρεπε να ξεκινήσει και η Σαλαμινα σιγά σιγά να αναβιώσει τα έθιμα? Λεω τωρα ΕΓΩ

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Ανώνυμος14/3/16 13:34

      Πέστο του Μυλωνά να γράψει κ΄άλλο βιβλίο!Χαχαχαχαχα!

      Διαγραφή
  2. Μήπως θα έπρεπε να ξεκινήσει και η Σαλαμινα σιγά σιγά να αναβιώσει τα έθιμα? Λεω τωρα ΕΓΩ

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Ανώνυμος14/3/16 17:32

    ΠΟΙΑ ΕΘΙΜΑ ΕΧΕΙ Η ΣΑΛΑΜΙΝΑ??????? ΜΗΠΩΣ ΕΙΧΕ ΠΟΤΕ ΚΑΡΝΑΒΑΛΙ?????? ΛΕΩ ΤΩΡΑ ΕΓΩ!!!!!!!!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Εσενα θα σου πω οτι ειμαι 45χρ.στην Σαλαμινα ολες οι πλατείες τις τελευταίες 2 κυριακες ηταν γεματες απο κοσμο γλέντι και ξεφαντομα εμείς σαν παιδιά ντυνομασταν μασκαραδες και γυρνουσαμε τα βράδια σε ολα τα σπιτια της γειτονιάς τραγουδαγαν οι μεγαλύτεροι τα αποκριάτικα τραγούδια της Κουλουρης και οταν ερχοταν η καθαρή Δευτέρα περιμέναμε να ξαναερθουν οι αποκριες στεναχωριομασταν που έφευγαν οι αποκριες
      Τωρα εσυ που ησουν δεν ξερω αν δεν ξέρεις ομως ρωτα να μάθεις δεν ειναι κακο Η ΑΜΑΘΕΙΑ ΕΙΝΑΙ ΠΟΛΥ ΚΑΚΟ ΚΑΙ Η ΚΟΥΤΟΠΟΝΗΡΑΔΑ
      Οσο για τον Χρήστο Μυλωνα καλύτερα να κλεισουν τα κακα στοματα γιατι ο Χρήστος ειναι ενας καθαρός και εντιμος άνθρωπος πιστος και γνωστης στα ηθη και τα έθιμα του τοπου άνθρωπος απο αυτούς που χρειάζεται η Σαλαμινα
      Ακου εκει τι εθιμα έχει η Σαλαμινα ΑΣΧΕΤΕ

      Διαγραφή
  4. Ανώνυμος14/3/16 20:19

    Η ΣΑΛΑΜΙΝΑ ΣΤΗΝ ΠΛΕΙΟΨΗΦΙΑ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΙΤΑΙ ΑΠΟ ΞΕΝΟΥΣ ....
    ΚΟΨΑΜΕ ΤΑ ΟΙΚΟΠΕΔΑ ΜΑΣ ΞΕΦΤΙΛΑ ΚΑΙ ΜΑΖΕΥΤΙΚΕ ΚΑΘΕ ΚΑΡΥΔΙΑ ΚΑΡΥΔΙ
    ΓΙΑ ΠΟΙΟΥΣ ΝΤΟΠΙΟΥΣ ΜΙΛΑΤΕ ?
    ΠΙΟ ΠΟΛΛΑ ΕΘΙΜΑ ΕΧΟΥΝ ΟΙ ΚΡΗΤΙΚΟΙ .ΟΙ ΠΟΝΤΙΟΙ ,ΠΑΡΑ ΟΙ ΓΝΗΣΙΟΙ ΣΑΛΑΜΙΝΙΩΤΕΣ.
    Η ΣΑΛΑΜΙΝΑ ΚΑΤΟΙΚΗΤΕ ΑΠΟ ΚΑΘΕ ΚΑΡΥΔΙΑ ΣΚΑΡΥΔΙ ΠΑΡΤΕ ΤΟ ΧΑΜΠΑΡΙ ΕΙΔΑΤΕ ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΑ ΠΟΣΟΙ ΜΑΝΙΑΤΕΣ ΕΙΝΑΙ ΣΤΟ ΝΗΣΙ ?
    ΚΑΙ ΜΙΛΑΜΕ ΓΙΑ ΕΘΙΜΑ ?
    ΤΑ ΞΕΠΟΥΛΗΣΑΜΕ ΚΑΙ ΑΥΤΑ !!!!!ΣΑΝ ΤΙΣ ΑΞΙΕΣ ΜΑΣ

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Καλα τα λες αλλά θελου πέταμα στην θάλασσα ολοι και πρωτα απο ολους τα μανιαουρια που ξαφνικα αγαπησαν την Σαλαμινα και την θεωρούν πατρίδα τους ΡΕ ΟΥΣΤ ΑΠΑΤΕΏΝΕΣ

      Διαγραφή
  5. Ανώνυμος14/3/16 21:14

    Ο ΝΑΥΣΤΑΘΜΟΣ ΤΑ ΕΚΑΝΕ ΟΛΑ ΑΥΤΑ ΠΟΥ ΜΑΖΕΨΕ ΚΑΘΕ ΚΑΡΥΔΙΑΣ ΚΑΡΥΔΙ. ΠΑΝΤΕΥΤΗΚΕ ΚΑΙ ΜΙΑ ΑΡΒΑΝΙΤΙΣΑ ΜΕ ΜΕΓΑΛΕΣ ΓΑΜΠΕΣ ΚΑΙ ΜΠΟΛΙΚΑ ΚΤΗΜΑΤΑΚΙΑ, ΜΕΡΙΚΕΣ ΛΙΡΙΤΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΙΝΕ ΚΑΙ ΝΤΟΠΙΟΣ.ΤΡΟΠΟΣ ΤΟΥ ΛΕΓΕΙΝ ΝΤΟΠΙΟΣ. Ο ΒΛΑΧΟΣ ΑΠΟ ΤΟ ΚΑΤΣΙΚΟΧΩΡΙ ΤΟΥ ΣΟΥ ΛΕΕΙ ΕΙΝΑΙ ΜΙΑ ΧΑΡΑ ΕΔΩ ΒΛΕΠΩ ΚΑΙ ΘΑΛΛΑΣΣΑ ΕΤΣΙ ΕΓΙΝΑΝ ΤΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ ΚΟΥΤΟΝΙΕΡΙ

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Πριν από χρόνια, όταν τα Εξάρχεια ήταν ακόμη τόπος συνάντησης της πνευματικής και καλλιτεχνικής ζωής τής Αθήνας, η πραγματική ελίτ της κοινωνίας, όχι βάσει εισοδήματος, στούς τοίχους γράφονταν κάποια συνθήματα που μπορεί, να έδωσαν την αφορμή στο Μάνο Λοίζο, να μας κοινωνήσει το γνωστό τραγούδι «....ο δρόμος είχε τη δική του ιστορία, κάποιος την έγραψε στον τοίχο με μπογιά....».
      Αυτά τα συνθήματα σε κάποιους λειτούργησαν προσβλητικά, σε άλλους αδιάφορα, και σε μερικούς ακόμη έδωσαν αφορμή για περαιτέρω σκέψη - αναζήτηση. 'Ενα απ' αυτά, θυμάμαι, ήταν «να φύγουν οι Βλάχοι, απ' την Αθήνα». Αυτό, πέρα από την πρώτη ανάγνωση και το πολιτισμικό σοκ, απευθυνόταν αποκλειστικά στους τρόπους και τις μεθοδευμένες κινήσεις πολιτικών πρώτα, και ευρύτερα μετά. Λογικό, αφού ο αρχι -Βλάχος, που επέβαλε την αστυφιλία, με τη συσσώρευση όλων των κεντρικών δομών, στα μεγάλα αστικά κέντρα που δημιουργήθηκαν, όχι τυχαία και την ερήμωση, πληθυσμιακή, βασικών κοιν. παροχών, γεωργίας - κτηνοτροφίας, και δε συμμαζεύεται, ξεκίνησε πρώτος το χορό στις πλάτες μας, και αυτό εξακολουθεί.....

      Διαγραφή

Tο salamina.press δημοσιεύει κάθε σχόλιο. Θεωρούμε ότι ο καθένας έχει το δικαίωμα να εκφράζει ελεύθερα τις απόψεις του. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι υιοθετούμε τις απόψεις αυτές, και διατηρούμε το δικαίωμα να διαγράφουμε τα συκοφαντικά ή υβριστικά σχόλια όπου τα εντοπίζουμε.